Nashr etikasi va noto‘g‘ri xatti-harakatlar to‘g‘risidagi bayonot

Journal of Future jurnali nashr etikasi bo‘yicha eng yuqori standartlarni saqlashga intiladi va har qanday noto‘g‘ri nashriyot amaliyotlariga qarshi barcha zarur choralarni ko‘radi. Ushbu bayonot Nashr etikasi bo‘yicha qo‘mita (COPE) tomonidan ishlab chiqilgan tavsiyalar va eng yaxshi amaliyotlarga asoslanadi.

1. Mualliflarning majburiyatlari

Mualliflar taqdim etayotgan ish original ekanligini, avval chop etilmaganligini va boshqa nashrlarda ko‘rib chiqilmayotganligini ta’minlashlari shart. Mualliflar quyidagilarga majbur:

  • Halollik: Bajarilgan ishning aniq tavsifini va uning ahamiyatini obyektiv muhokama qilish;
  • Originalik: Plagiat, ma’lumotlarni soxtalashtirish va buzib ko‘rsatish holatlariga mutlaqo yo‘l qo‘ymaslik;
  • Iqtiboslar: Boshqa mualliflarning ishlarini to‘g‘ri iqtibos qilish va e’tirof etish;
  • Mualliflik mezonlari: Faqat tadqiqotga muhim hissa qo‘shgan shaxslarnigina hammuallif sifatida ko‘rsatish;
  • Oshkoralik: Natijalarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan har qanday moliyaviy yoki boshqa manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilish;
  • Xatolar ustida ishlash: E’lon qilingan ishda muhim xatolik aniqlansa, jurnal tahririyatini darhol xabardor qilish.

2. Muharrirlar va taqrizchilarning majburiyatlari

Muharrirlar uchun:

  • Qarorlarni faqat maqolaning ilmiy ahamiyati, yangiligi va aniqligiga asoslanib qabul qilish;
  • Mualliflarning irqi, jinsi yoki millatidan qat’i nazar, xolis baholashni ta’minlash;
  • Taqdim etilgan qo‘lyozmalar maxfiyligini qat'iy saqlash.

Taqrizchilar uchun:

  • Obyektiv, konstruktiv va belgilangan muddatlarda baholash berish;
  • Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, taqrizdan voz kechish;
  • Qo‘lyozma bilan boshqa chop etilgan ishlar o‘rtasidagi o‘xshashliklar haqida muharrirni xabardor qilish.

⚠️ Noto‘g‘ri nashriyot amaliyoti va choralar

Jurnal nashr etikasi buzilishining barcha shakllariga jiddiy qaraydi:

  • Plagiat va ma’lumotlarni to‘qib chiqarish;
  • Takroriy (redundant) nashrlar;
  • Mualliflikni noto‘g‘ri ko‘rsatish (yashirin yoki "mehmon" mualliflik).

Shubhali holatlarda jurnal COPE tavsiyalariga amal qiladi, bu esa qo‘lyozmani rad etish, maqolani qaytarib olish (retraction) yoki muallif muassasasini xabardor qilishga sabab bo‘lishi mumkin.

3. Shaffoflik va huquqiy asoslar

Ma’lumotlar ochiqligi: Mualliflarga tadqiqotni qayta takrorlash imkonini beradigan darajada batafsil ma’lumot va iloji bo'lsa, xom ma'lumotlarni (raw data) taqdim etish tavsiya etiladi.

Etik nazorat: Insonlar yoki hayvonlar ishtirokidagi tadqiqotlar etik standartlarga mos bo‘lishi va zarur hollarda etik ruxsatnoma (ethics approval) bilan tasdiqlanishi lozim.

Tuzatishlar va mualliflik:

  • Tuzatishlar: Chop etilgan maqolada xato aniqlansa, jurnal tuzatish (erratum) e’lon qiladi yoki maqolani qaytarib oladi.
  • Hissa: Mualliflik mezonlariga mos kelmaydigan, ammo yordam bergan ishtirokchilar "Minnatdorchilik" (Acknowledgements) bo‘limida ko‘rsatilishi shart.
  • Mualliflik huquqi: Mualliflar o‘z ishlariga bo‘lgan huquqni saqlab qoladilar va maqolani CC BY 4.0 litsenziyasi asosida tarqatishga ruxsat beradilar.

Journal of Future nashr jarayonining barcha bosqichlarida halollik, shaffoflik va etik mas’uliyatni ta’minlashga sodiqdir.